0

Chúng tôi trố mắt nhìn bà Marple. Trong một phút bất chợt chúng tôi nghĩ bà đã hóa rồ bởi lời buộc tội quá phi lý.

Đại tá Melchett là người đầu tiên lên tiếng. Ông tỏ ra lịch sự pha chút thương hại:

“Thật vô lý, bà Marple. Ông Redding hoàn toàn vô tội mà.”

“Đương nhiên rồi,” bà Marple nói. “Mọi việc đã được y lo liệu cả.”

“Ngược lại thì có,” giọng đại tá Melchett lạnh tanh. “Cậu ấy đã cố hết sức để tự tố giác chính mình.”

“Đúng,” bà Marple đáp. “Y đã khiến chúng ta tin như thế, nhất là tôi. Chắc ông còn nhớ, thưa mục sư Clement, việc Redding đi đầu thú đã khiến tôi vô cùng sửng sốt. Mọi suy luận của tôi khi ấy trở nên rối rắm và thậm chí tôi còn tin rằng y thực sự vô tội — ngay khi bản thân tôi đã đoan chắc thủ phạm không ai khác hơn là y.”

“Vậy người bà nghi ngờ là Lawrence Redding sao?”

“Theo lý thuyết thì đó luôn là kẻ ít ai ngờ đến nhất. Nhưng tôi thấy quy luật đó chẳng đúng tẹo nào khi áp dụng vào thực tế. Cũng như lòng quý mến của tôi dành cho phu nhân Protheroe cũng không giúp tôi tránh được phải đi đến kết luận rằng bà ấy hoàn toàn bị Redding giật dây đằng sau và sẽ làm bất cứ điều gì y xúi bẩy. Và hiển nhiên là y chẳng phải loại đàn ông sẵn sàng cao chạy xa bay với một người đàn bà không xu dính túi. Trong thâm tâm y, việc khiến đại tá Protheroe biến mất khỏi thế gian này là cần thiết — vậy nên y khử ông ta. Đúng là cái thể loại trai tơ bảnh mã vô đạo đức!”

Đại tá Melchett sau mấy lần sốt ruột khịt mũi đã bắt đầu nhặng xi lên:

“Ngớ ngẩn hết sức! Các hoạt động của Redding đã hoàn toàn được xác minh cho đến 6 giờ 45 phút, và Haydock cũng nói ràng ông Protheroe không thể bị giết vào lúc ấy. Tôi nghĩ bà luôn tự tin rằng mình thông thái hơn cả bác sĩ. Hay bà lại nghi ngờ Haydock cố ý khai gian — sao vậy hả trời?”

“Tôi nghĩ chứng cứ của bác sĩ Haydock hoàn toàn chuẩn xác bởi ông ấy là người rất chính trực. Và tất nhiên, phu nhân Protheroe mới chính là người bắn chết ngài đại tá — chứ không phải Redding.”

Một lần nữa chúng tôi lại trố mắt nhìn bà. Bà cô Marple hết chỉnh lại cái khăn ren trùm đầu đến tấm khăn choàng bông phủ trên vai rồi nhẹ nhàng ‘lên lớp’ chúng tôi bằng luận điệu đáng kinh ngạc nhất theo cách tự nhiên nhất trên đời.

“Tôi nghĩ giờ là lúc nên nói ra điều này. Niềm tin của một cá nhân — cho dù có vững vàng đến mức ăn sâu vào cả nhận thức đi nữa thì cũng không thể sánh bằng chứng cứ. Trừ khi cá nhân đó có lời giải thích khớp với tất cả các dữ kiện (như tôi đã nói với mục sư Clement lúc tối), thì anh ta không thể đưa ra bất kỳ kết luận nào. Và lời giải thích của tôi cũng chưa đầy đủ — còn thiếu một chi tiết — nhưng bất ngờ ngay lúc rời văn phòng của mục sư Clement, tôi chợt nhận ra dấu bàn tay trên chậu hoa bên cửa sổ — và — à — thì ra là thế! Mọi việc đã rõ như ban ngày!”

“Điên — điên quá rồi,” Melchett thì thào với tôi. Nhưng bà Marple lại thản nhiên tươi cười nhìn chúng tôi và tiếp tục cất giọng nhẹ nhàng đầy quý phái:

“Tôi thực sự không muốn tin vào suy luận của mình — hoàn toàn không muốn. Bởi lẽ tôi rất quý cả hai người bọn họ. Nhưng nhân tình thế thái là vậy đó. Ban đầu, khi y ta rồi bà ấy đều lần lượt nhận tội theo cái cách ngây ngô nhất, lòng tôi thấy nhẹ nhõm hơn bao giờ hết. Tôi đã lầm. Rồi tôi bắt đầu nghĩ đến những người khác có động cơ muốn giết đại tá Protheroe.”

“Có đến bảy nghi can!” tôi lẩm bẩm.

Bà nhìn tôi mỉm cười:

“Chính xác. Trong số đó có Archer — có vẻ không đúng, nhưng cậu ta nghiện rượu (mà rượu vào thì dễ nổi đóa, ai biết được!) Và tất nhiên có cô hầu Mary nhà mục sư. Cô này tính khí thất thường, lại dan díu với Archer lâu nay. Có cả động cơ lẫn thời cơ — vì sao, vì lúc ấy trong nhà mục vụ chỉ có mình cô ta! Bà lão Archer cũng có thể lấy súng từ nhà Redding đưa cho một trong hai người bọn họ. Và rồi cả Lettice nữa — con bé khao khát được tự do cũng như có tài sản để sống theo ý mình. Tôi từng biết nhiều trường hợp quý cô xinh đẹp và tao nhã nhất cũng chính là những kẻ bất chấp luân thường đạo lý không chút do dự — mặc dù chẳng có quý ông nào chịu tin như vậy cả.”

Tôi nhíu mày.

“Rồi đến chuyện cái vợt tennis,” bà Marple nói tiếp.

“Cái vợt tennis ư?”

“Vâng, cái vợt mà con hầu Clara nhà bà Price Ridley nhìn thấy trên bãi cỏ gần cổng nhà mục vụ ấy. Nó cho thấy cậu Dennis đã rời cuộc chơi tennis sớm hơn so với lời khai của mình. Mấy cậu trai tuổi mười sáu thường hay chập choạng lúc thế này khi thế kia vậy mà. Cho dù động cơ là gì đi nữa — vì bênh vực mục sư hay vì Lettice đi nữa thì vẫn có khả năng. Rồi tất nhiên có trợ tế Hawes tội nghiệp với cả mục sư nữa — tất nhiên không phải hai người cùng lúc — mà hoặc người này hoặc người kia, nói như giới luật sư.”

“Tôi sao?” Tôi kêu lên đầy kinh ngạc.

“À vâng. Tôi xin lỗi — thật ra tôi không bao giờ nghĩ vậy — nhưng đã có chuyện tiền quỹ bị bốc hơi. Thủ phạm đánh cắp số tiền chỉ có thể là mục sư hoặc Hawes, nhưng bà Price Ridley thì lại đi la cà bóng gió với cả làng rằng chính là mục sư — bởi vì mỗi khi bị chất vấn chuyện ấy thì mục sư luôn phản ứng dữ dội. Hiển nhiên, bản thân tôi luôn đoan chắc thủ phạm chính là Hawes — cậu ấy luôn khiến tôi nhớ tới người chơi đàn ông bất hạnh mà tôi từng kể. Nhưng dù sao thì cũng không thể hoàn toàn chắc chắn…”

“Rằng đâu là nhân tình thế thái,” tôi dứt khoát kết câu.

“Chính xác. Tiếp theo, có cả Griselda đáng mến nữa.”

“Nhưng phu nhân Clement hoàn toàn vô can,” Melchett cắt ngang. “Bà ấy trở về trên chuyến tàu sáu giờ năm mươi phút kia mà.”

“Là bà ấy nói thế,” bà Marple bật lại. “Đừng bao giờ tin vào lời nói suông. Chuyến tàu sáu giờ năm mươi phút tối hôm đó trễ đến những nửa tiếng đồng hồ. Vậy mà lúc bảy giờ mười lăm thì chính mắt tôi lại thấy bà ấy chuẩn bị đi đến Old Hall. Nghĩa là bà ấy đã bắt chuyến tàu sớm hơn để về đây. Đúng là tôi đã trông thấy bà ấy; nhưng có lẽ mục sư cũng biết chứ?”

Bà nhìn tôi dò hỏi. Cái nhìn đầy uy lực của bà thôi thúc tôi đưa ra bức thư nặc danh mà tôi vừa mở đọc cách đây không lâu. Trong thư ghi rõ Griselda bị bắt gặp rời khỏi nhà Lawrence Redding bằng cửa sau lúc sáu giờ hai mươi phút vào cái ngày định mệnh ấy.

Tâm trí bị vây hãm bởi mối nghi ngờ khủng khiếp, tôi lặng thinh. Mối ngờ vực ấy đã đến với tôi như một chuỗi ác mộng — từ mối quan hệ tằng tịu trước đây giữa Griselda và Redding, đến việc nó lọt vào tai đại tá Protheroe để rồi ông ta thúc ép tôi phải chấp nhận sự thật — rồi việc Griselda liều lĩnh trộm khẩu súng và buộc Protheroe phải câm họng. Như tôi nói — chỉ là cơn ác mộng — nhưng trong mấy phút dài dằng dặc này tưởng như đang thành sự thật kinh hoàng.

Tôi chẳng biết liệu bà Marple có chút nghi hoặc nào về tất cả những chuyện này hay không. Chắc hẳn bà ấy sẽ nghi. Ít có chuyện gì qua nổi mắt bà.

Bà trả lại tôi bức thư và khẽ gật đầu.

“Cả làng ai cũng biết chuyện đó,” bà nói. “Và có vẻ đáng ngờ thật, đúng không? Nhất là bà Archer khi bị thẩm vấn đã thề rằng lúc bà ta rời nhà Redding vào buổi trưa thì khẩu súng vẫn còn ở trong nhà.”

Bà ngập ngừng đôi chút rồi nói tiếp:

“Nhưng tôi đang bị lạc đề mất rồi. Điều tôi muốn nói — và tôi tin đó là nghĩa vụ của bản thân tôi — là đưa ra lời giải của riêng mình. Nếu các ông không tin — à, thì tôi cũng đã làm hết sức. Nhưng trước khi nói ra thì tôi vẫn chỉ mong sao điều này sẽ cứu được mạng sống của trợ tế Hawes đáng thương.”

Bà lại ngưng, và khi nói tiếp thì bà đổi giọng. Bớt hối tiếc và thêm kiên quyết.

“Đây là giải thích của tôi về toàn bộ vụ án. Âm mưu giết người này đã được lên kế hoạch chi tiết vào khoảng xế trưa ngày thứ năm. Đầu tiên Lawrence Redding ghé sang nhà mục sư vì biết ông đi vắng. Hắn mang súng theo và giấu vào chậu cây cạnh cửa hông. Khi mục sư trở về, Lawrence giải thích sự có mặt của mình bằng cách tuyên bố hắn đã quyết định rời bỏ nơi này. Đến năm giờ rưỡi, hắn giả giọng phụ nữ gọi cho mục sư từ khu nhà ở Cửa Bắc (các vị cũng biết trình diễn xuất tay ngang của Redding khá như thế nào).

“Bà Protheroe và chồng cũng vừa lên đường vào làng. Và — điều kỳ lạ hông phòng làm việc nơi ngài đại tá xấu số đang ngồi ở bàn viết thư cho mục sư. Chúng ta đều biết ông ấy bị điếc. Bà ta lấy súng để sẵn trong chậu, đến sau lưng đại tá bắn vào đầu ông ấy rồi vứt súng và nhanh như chớp chạy ra ngoài, băng qua vườn xuống xưởng vẽ. Hầu như ai cũng nghĩ không đủ thời gian để làm việc đó!”

“Nhưng còn phát súng?” đại tá Melchett phản đối. “Bà đâu có nghe thấy tiếng nổ?”

“Dựa theo những truyện trinh thám mà tôi thu thập được thì có một phát minh mới gọi là ống giảm thanh Maxim. Tôi tự hỏi phải chăng tiếng hắt hơi mà cô hầu Clara nghe được chính là tiếng súng? Nhưng điều đó không quan trọng. Phu nhân Protheroe gặp Redding ở xưởng vẽ, họ cùng vào trong, và — đời là thế, tôi sợ họ nhận ra tôi sẽ không rời khu vườn cho đến khi họ chưa trở ra!”

Chưa bao giờ tôi cảm thấy thích bà Marple như lúc này, khi bà nhận định một cách hài hước về nhược điểm của mình.

“Khi trở ra, thái độ của họ tự nhiên và hớn hở. Và đó chính là sai lầm, vì nếu họ thực sự đã dứt tình với nhau như đang giả vờ thì trông họ phải hoàn toàn khác. Nhưng rồi mọi người thấy đó, họ đã để lộ sơ hở. Đơn giản chỉ tỏ ra đau khổ một chút họ cũng không dám. Bởi lẽ trong mười phút tiếp theo ấy, họ mải lo ngụy tạo cho mình cái gọi là bằng chứng ngoại phạm, tôi nghĩ thế. Cuối cùng, Redding đến nhà mục vụ và nán ở lại đó càng lâu càng tốt. Có thể y đã thấy mục sư đang đi trên đường mòn từ xa nên có cơ hội để tính toán thời giờ một cách hợp lý nhất. Y ta lấy đi khẩu súng và ống giảm thanh, để lại lá thư giả mạo được viết bằng loại mực khác bởi một nét chữ khác. Để khi bị phanh phui thì nó sẽ giống như một màn vải thưa che mắt thánh đầy vụng về nhằm đổ tội cho Anne Protheroe.

“Nhưng khi để lại thư, y lại nhìn thấy lá thư thật do đại tá Protheroe đang viết dở — là điều y không ngờ tới. Là người rất thông minh, khi nhận thấy lá thư sẽ có lợi cho mình, y ta cuỗm nó luôn. Tiếp đến y chỉnh đồng hồ cho khớp với với giờ ghi trên thư — nên nhớ đồng hồ ấy bao giờ cũng chạy nhanh mười lăm phút. Cũng với ý đồ hướng mọi nghi ngờ vào phu nhân Protheroe. Rồi y bỏ đi, gặp mục sư ngoài cổng và vào vai một người đang quẫn trí. Như tôi đã nói, y ta tinh khôn lắm. Một kẻ vừa phạm tội thì sẽ làm gì? Tất nhiên kẻ ấy sẽ cố cư xử một cách tự nhiên. Vậy nên Redding không làm thế. Y ta phi tang cái ống giảm thanh nhưng vẫn xách khẩu súng đến đồn cảnh sát và lừa tất cả chúng ta bằng một màn kịch tự thú cực kỳ hoàn hảo.”

Có điều gì đó hết sức lôi cuốn ở cách bà Marple tóm tắt toàn bộ vụ án. Sự đoan chắc trong từng câu nói của bà khiến cho chúng tôi cảm thấy tội ác nhất định đã xảy ra đúng như vậy chứ không thể khác hơn.

“Còn tiếng súng phát ra từ khu rừng thì sao?” tôi thắc mắc. Liệu đó có phải là sự trùng hợp ngẫu nhiên mà bà nói lúc tối không?”

“Chúa ơi, không hề!” bà Marple lắc đầu nguầy nguậy. “Đó không phải là trùng hợp — không hề, mà hoàn toàn cố ý để người khác nghe được — nếu không thì phu nhân Protheroe vẫn bị tiếp tục nghi ngờ. Về chuyện Redding đã làm điều đó như thế nào thì tôi không rõ, nhưng tôi biết nếu một lượng lớn acid picric rơi xuống đất thì nó sẽ phát nổ, và mục sư kính mến, chắc ông còn nhớ mình đã bắt gặp Redding khuân ra từ trong rừng một tảng đá, đúng ở vị trí ông nhặt được mảnh tinh thể sau đó. Quý ông thật khôn ngoan dàn xếp mọi thứ — từ hòn đá được treo lơ lửng trên các mảnh tinh thể đến ngòi nổ hẹn giờ — ý tôi là cái kíp nổ chậm! Kíp ấy phải mất khoảng hai mươi phút để phần lõi bên trong cháy hết — rồi phát nổ vào đúng sáu giờ ba mươi phút, ngay lúc hắn ta và phu nhân Protheroe rời xưởng vẽ trước mắt mọi người. Một mưu kế rất an toàn vì thứ có thể bị phát hiện sau đó chỉ là một hòn đá bự chảng! Tuy vậy Redding vẫn muốn xóa nó đi — thì y bị mục sư bắt gặp.”

“Tôi tin là bà nói đúng,” tôi thốt lên, chợt nhớ vẻ mặt sửng sốt của Lawrence khi bất ngờ chạm mặt tôi hôm nọ. Hành động ấy khi đó trông cũng bình thường, nhưng giờ thì…

Bà Marple có lẽ đọc được ý nghĩ của tôi nên tinh ý gật đầu: “Phải, chắc hắn ta rất hoảng khi bất ngờ gặp mục sư lúc đó. Tuy vậy hắn vẫn khéo che đậy — vờ như đang đem tảng đá đó về cho khu vườn đá của tôi. Chỉ là…” Bà Marple đột nhiên dằn giọng. “Nó lại không cùng loại với mấy viên đá trong vườn của tôi. Và điều đó đã dẫn tôi đi đúng hướng!”

Đại tá Melchett như hồi tỉnh sau một lúc ngồi ngẩn người ra từ nãy giờ. Ông hết khịt mũi liên tục đến bối rối thở phì phò rồi thốt lên:

“Ôi chao, thật hết nói nổi! Hết nói nổi!”

Ông ta chả ý kiến ý cò gì thêm ngoài bấy nhiêu đó nữa. Tôi nghĩ có lẽ ông cũng như tôi đã quá ấn tượng với những kết luận cực kỳ logic của bà Marple. Tuy nhiên lúc này ông vẫn chưa sẵn sàng thừa nhận. Thay vào đó, ông xòe tay cầm lá thư nhàu nhĩ lên và quát:

“Khá lắm. Nhưng bà định giải thích thế nào về việc trợ tế Hawes đây! Rõ ràng cậu ta gọi điện đầu thú mà!”

“Đúng vậy, việc đó đúng là Chúa sắp đặt. Là do bài Phúc âm của mục sư đây, không còn nghi ngờ gì nữa. Thưa mục sư, ngài đã có một bài giảng đặc biệt xuất sắc. Chắc chắn nó đã tác động mạnh mẽ đến Hawes khiến cậu ấy không thể kìm lòng và phải thú nhận — việc biển thủ tiền quỹ của giáo xứ.”

“Sao?”

“Vâng — cũng nhờ Chúa Trời chở che mà cậu ấy được cứu mạng. (Tôi tin là cứu được, vì bác sĩ Haydock rất tài giỏi.) Như tôi nói lúc nãy, Redding đã giữ lá thư này (việc làm khá mạo hiểm, nhưng tôi cho rằng y giấu nó ở nơi nào đó an toàn) chờ đến khi y xác minh rõ người được đề cập trong thư là ai. Rồi y sớm biết người đó chính là Hawes. Tôi tin là tối qua y đã trở lại đây và ở lại khá lâu với cậu ấy. Tôi cũng ngờ rằng chính y đã đánh tráo viên thuốc, rồi lén bỏ lá thư vào bộ áo lễ của Hawes. Chàng trai trẻ tội nghiệp đó sẽ vô tình nuốt viên thuốc oan nghiệt — mọi điều cậu ta biết cũng sẽ bị chôn theo xuống mồ. Và khi lá thư được tìm thấy, mọi người sẽ nhanh chóng đi đến kết luận là chính Hawes đã sát hại đại tá Protheroe rồi tự kết liễu mình vì quá ăn năn hối hận. Bản thân tôi cũng nghĩ rằng Hawes phát hiện lá thư ngay sau khi vừa uống viên thuốc chết người kia. Đang trong tình trạng bất ổn nên điều ấy với Hawes hẳn siêu nhiên kinh hãi lắm, thêm vào đó là bài Phúc âm của mục sư đây, đã khiến cậu ấy phải thú nhận tất cả.”

“Không tin nổi, không sao tin nổi!” đại tá Melchett nói. “Bất thường hết sứcl Tôi… Tôi không tin chút nào!”

Lời tuyên bố của ngài đại tá chưa bao giờ thiếu sức thuyết phục như lúc này. Có lẽ chính mình cũng thấy thế nên ông nói tiếp:

“Vậy bà có thể giải thích về cuộc gọi cho bà Price Ridley từ nhà của Redding không?”

“À!” bà Marple nói. “Cái đó mới là sự trùng hợp ngẫu nhiên. Griselda thân mến là người đã gọi cuộc điện thoại đó — bà ấy với Dennis, theo phỏng đoán của tôi. Hai bác cháu họ nghe được lời đồn về mục sư mà bà Price Ridley đi rêu rao, và họ nghĩ ra cách (hơi bị trẻ con) hòng bịt mồm bà ta lại. Trùng hợp ở chỗ cuộc gọi đó lại xảy ra cùng lúc với phát súng ‘dỏm’ trong rừng, khiến hai việc trên được xem có liên quan đến nhau.

Tôi chợt nhớ rằng những ai có đề cập đến phát súng đó đều nói rằng âm thanh của nó hơi-bị-khác so với tiếng súng bình thường. Họ đã đúng. Chỉ là họ không biết phải giải thích cái sự ‘khác’ đó như thế nào thôi.

Đại tá Melchett hắng giọng:

“Những suy luận của bà rất hợp lý, bà Marple ạ. Tuy nhiên, cho phép tôi lưu ý rằng chẳng có chứng cứ nào cả.”

“Tôi hiểu,” bà Marple đáp. “Nhưng ông tin đó là sự thật, đúng không?”

Ngập ngừng một lúc, đại tá miễn cưỡng trả lời:

“Phải, tôi tin. Mẹ kiếp, mọi chuyện chỉ có thể diễn ra như thế. Nhưng lại không có chứng cứ — một mẩu cũng không.”

“Cũng chính vì vậy mà tôi nghĩ — trong trường hợp này…” bà Marple đằng hắng, “có thể…”

“Làm sao?”

“Có thể tính đến việc giăng bẫy.”