3

Trên đường về nhà, tôi đề nghị Griselda đi vòng qua chỗ khai quật. Tôi nóng lòng muốn xem cảnh sát đã vào cuộc chưa và đã phát hiện được gì. Tuy nhiên Griselda còn nhiều việc ở nhà phải lo, vì thế tôi đi một mình.

Tôi gặp cảnh sát Hurst đang làm nhiệm vụ ở đó. Anh ta báo:

“Chưa có manh mối nào hết mục sư à, nhưng tụi nó chỉ cất giấu ở đây thôi.”

Thoạt tiên anh ta làm tôi hơi lúng túng vì phát âm từ ‘cất giấu’ thành ra ‘bắt giữ’*, nhưng rồi tôi lập tức hiểu anh ta muốn nói gì.‘

“Tui nói mục sư nghe nha, cái bà chẻ kia còn đi chỗ nào khác khi dô rừng theo đường mòn này! Đường này dẫn tới nhà ông Protheroe, dồi tới đây nữa, đúng hông?”

“Ta nghĩ có lẽ Thanh tra Slack không thèm làm một việc đơn giản là trực tiếp thẩm vấn cô ấy đó thôi,” tôi đáp.

“Ổng không muốn làm cô kia hoảng sợ,” Hurst nói. “Những gì cô ta viết cho Stone cũng như ông kia viết cho cô ta có thể giúp tìm ra manh mối — nhưng một khi cô ta biết ý định của tụi tui thì cô ta sẽ im lặng giấu giếm như dzậỵ đó.”

Hai chữ cuối này, Hurst lại phát âm thành ‘gì đó’, nhưng bản thân tôi lại ngờ cô Gladys Cram chẳng bao giờ biết im lặng theo kiểu anh cảnh sát này mô tả. Không thể hình dung khác hơn là lúc nào cô gái này cũng vào lỗ tai ra lỗ miệng.

“Khi một người là tên lừa đảo thì ta phải biết vì sao nó lừa đảo chứ,” cảnh sát Hurst lên mật kẻ cả.

“Đương nhiên rồi,” tôi nói.

“Và phải tìm cho ra câu trả lời ở chỗ khai quật này nè — hoặc ở chỗ khác, coi tại làm sao thằng đó nó quậy tưng như vầy!”

“Phải đó, raison d’etre về việc ông ta cứ lảng vảng ở đây,” tôi gợi ý, nhưng mấy chữ tiếng Pháp ấy là quá sức viên cảnh sát. Vì không hiểu, anh ta trả đũa bằng giọng lạnh lùng:

“Đúng là người hổng hiểu biết gì ráo trọi!”

“Dù sao anh vẫn chưa tìm ra chiếc vali mà,” tôi nói.

“Nhất định tụi tui sẽ tìm ra cho coi. Chắc chắn luôn.”

“Ta đã suy nghĩ về chuyện này và thấy không có gì chắc chắn,” tôi nói. “Bà Marple cho biết chỉ một lát sau là cô Cram trở ra tay không. Trong trường hợp đó, cô ta không đủ thời gian để vào đến đây rồi trở ra.”

“Mục sư đừng tin lời mấy bà già. Khi họ đang tò mò điều gì và hóng hớt chờ thì thời gian trôi nhanh lắm. Mà dù sao thì đàn bà chẳng bao giờ biết đúng giờ.”

Tôi thường tự hỏi vì sao thiên hạ chuyện gì cũng thích khái quát hóa nhỉ! Sự khái quát hiếm khi hoặc chẳng bao giờ chính xác, và thường là cực kỳ không phù hợp. Bản thân tôi cũng rất kém ý thức về thời gian (vì thế tôi thường để đồng hồ đi nhanh), còn bà Marple thì phải nói là người hết sức tinh nhạy. Đồng hồ nhà bà chính xác đến từng phút, còn bản thân bà việc gì cũng đúng giờ răm rắp. Tuy nhiên, tôi không có ý định tranh cãi với cảnh sát Hurst về điểm này. Tôi chúc anh ta may mắn rồi tạm biệt.

Khi về gần đến nhà tôi chợt nghĩ ra một điều. Chỉ là một giải pháp vừa lóe lên trong đầu chứ chẳng có gì gọi ý cho tôi cả.

Quý vị hẳn còn nhớ ngay sau hôm vụ mưu sát xảy ra, lần đầu tiên khi tôi đi tìm kiếm con đường mòn, tôi đã nhìn thấy những bụi cây bị giẫm rạp ở chỗ nọ. Điều đó chứng tỏ — hoặc do tôi nghĩ lúc ấy — chúng đã bị Lawrence giẫm lên, kế tiếp tôi cũng bước qua khiến chúng ngã rạp xuống.

Nhưng tôi nhớ sau đó anh ta và tôi lại tìm ra một lối mòn khác nhỏ hơn, là lối Thanh tra Slack đi qua. Nghĩ tới đó, tôi lại nhớ rõ như in rằng lối mòn đầu tiên (mà Lawrence đi qua) dễ nhận ra hơn lối đi thứ hai rất nhiều, nghĩa là đã có hơn một người từng đi qua lối mòn ấy. Tôi nghĩ có thể ban đầu điều đó đã gây sự chú ý cho Lawrence. Giả sử lối mòn này là do tiến sĩ Stone, nếu không thì cũng do cô Cram tạo ra thì sao nhỉ?

Tôi nhớ lại, hoặc nghĩ rằng mình đã nhớ, ở chỗ ấy có một số cây gãy, cành lá đã héo khô. Nếu đúng như thế thì lối mòn này không thể mới được hình thành ngay buổi chiều mà chúng tôi đi tìm kiếm.

Tôi đi đến chỗ ấy. Tôi dễ dàng nhận ra lối mòn và một lần nữa vạch các lùm cây mà bước tới. Lần này tôi nhận ra có nhiều nhánh cây gãy còn tươi. Có ai đó đã đi qua lối này sau Lawrence và tôi.

Chẳng mấy chốc tôi đến chỗ trước đây tôi bắt gặp Lawrence, tuy nhiên lối mòn còn dẫn đi xa hơn, và tôi tiếp tục lần theo. Bất ngờ lối đi mở ra một khoảng rừng thưa nhỏ có dấu hiệu vừa có người đi qua. Tôi gọi là khoảng rừng thưa vì đến đây các bụi cây tầng thấp đã thưa dần nhưng trẽn cao vẫn còn những tàng cây lớn, và toàn bộ khoảng trống này mỗi bề chỉ rộng khoảng vài thước mà thôi. Ở một phía khác thì các bụi cây vẫn mọc um tùm, và rõ ràng là gần đây không có ai mở đường đi qua lối ấy, tuy nhiên hình như có một chỗ bụi cây bị xô lệch.

Tôi quỳ gối, dùng hai tay vẹt bụi rậm mà tiến tới. Ơn trời, một vật màu nâu sáng lấp lánh xuất hiện. Tôi hăm hở thò tay vào bụi, và phải khó khăn lắm mới lôi ra được một chiếc vali nhỏ màu nâu.

Thành công rồi! Tôi kêu lên đắc thắng. Dù bị cảnh sát Hurst làm bẽ mặt thì tôi vẫn chứng tỏ được lý lẽ của mình là đúng. Không nghi ngờ gì nữa, đây chính là chiếc vali cô Cram mang vào. Tôi thử lay yếm khóa, nhưng nó đã bị khóa chặt.

Vừa đứng lên, tôi nhận ra một mảnh tinh thể nhỏ màu nâu nâu nằm dưới đất, bèn máy móc nhặt nó lên cho vào túi áo. Rồi nắm chặt quai chiếc vali, tôi lần bước trớ lại lối mòn.

Khi tôi đang bước lên bục trèo để vượt qua tường vào đường làng thì một giọng nói đầy phấn khích vang lên sát bên tôi:

“Ô! Mục sư tìm ra rồi đấy à, mục sư Clement! Mục sư cừ thật!”

Phải thầm công nhận rằng về việc chưa nhìn thấy mà đã đoán ra thì chẳng ai sánh nổi bà Marple. Tôi vung vẩy vật tìm thấy qua hàng rào giữa hai chúng tôi.

“Đúng là cái này,” bà nói. “Dù ở đâu tôi cũng nhận ra ngay.”

Về khoản đó thì bà hơi phóng đại, tôi nghĩ. Loại vali bóng loáng rẻ tiền này thì có cả ngàn cái giống hệt nhau. Ở một khoảng cách xa dưới ánh trăng, không ai có thể phân biệt cái nào ra cái nào. Thế nhưng tôi hiểu toàn bộ vụ việc chiếc vali này là chiến công đặc biệt của bà Marple, và thế nên bà xứng đáng được tha thứ vì cái chi tiết cường điệu nho nhỏ ấy.

“Vali bị khóa phải không mục sư Clement?”

“Phải. Tôi mang nộp cho cảnh sát ngay đây.”

“Mục sư có nghĩ gọi điện thoại thì tốt hơn không?”

Tất nhiên không nghi ngờ gì nữa, gọi điện thoại là tốt hơn. Giờ mà xách chiếc vali đi vào làng thì chỉ tổ khiến cho thiên hạ chú ý. Thế là tôi mở then cửa vào vườn rồi bước vô nhà bà Marple qua cửa hông, và trong căn phòng khách đóng kín cửa bất khả xâm phạm, tôi điện thoại báo tin.

Thanh tra Slack cho biết đích thân ông ta sẽ đến ngay lập tức, và khi đến nơi ông ta tỏ ra rất gắt gỏng:

“Vậy là chúng ta đã tìm ra nó, đúng không? Mục sư biết đó, ông không được tự tiện cất giữ nó, thưa mục sư. Nếu vì bất cứ lý do gì ông nghĩ mình biết vật cần tìm đang được giấu ở đâu thì lẽ ra ông phải báo cáo ngay cho nhà chức trách chứ.”

“Chỉ là do ngẫu nhiên,” tôi đáp. “Tôi chợt nghĩ ra.”

“Mục sư nói nghe cứ y như thật. Khu rừng rộng gần ba phần tư dặm thế này mà mục sư đi ngay tới đúng chỗ và thò tay vào lôi nó ra mới hay chứ!”

Lẽ ra tôi đã giải thích cho Thanh tra Slack hiểu mình đã từng bước lập luận ra sao mới đi đến chỗ ấy, nhưng ông ta vẫn quen cái lối ăn nói khiến người khác phật lòng, vi thế tôi lặng thinh.

“Thế nào, theo tôi cũng nên xem thử có cái gì bên trong chứ nhỉ?” Thanh tra Slack nhìn chiếc vali với vẻ khó chịu và cố tỏ ra thờ ơ.

Ông ta mang theo một chùm chìa khóa và một sợi dây thép. Ổ khóa thuộc loại rẻ tiền nên chỉ vài giây sau đã bật mở.

Tôi không biết chúng tôi đã mong đợi tìm kiếm thứ gì — một vật gì đó cực kỳ gây sửng sốt, tôi hình dung thế. Tuy nhiên vật đầu tiên đập vào mắt chúng tôi là một chiếc khăn choàng len kẻ ô vuông nhớp nháp dầu mỡ. Viên thanh tra nhấc nó lên. Tiếp đến là chiếc áo khoác xanh thẫm đã bạc màu, cũ đến mức không dùng được nữa. Rồi đến chiếc mũ lưỡi trai kẻ ô.

“Toàn là giẻ rách,” Slack nói.

Kế tiếp là một đôi giày cũ, gót mòn vẹt. Và dưới đáy vali là một vật bọc trong giấy báo.

“Một cái áo sơ mi ngộ nghĩnh chứ gì,” Thanh tra Slack vừa xé bọc giấy vừa chưa chát thốt lên. Nhưng chỉ một giây sau ông ta đã phải đứng hình vì kinh ngạc.

Bởi lẽ, trong gói là một vài món đồ bạc nho nhỏ và một chiếc đĩa tròn cùng loại.

Bà Marple kêu thất thanh khi nhận ra chúng.

“Lọ đựng muối,” bà nói. “Lọ đựng muối của nhà đại tá Protheroe, là đồ cổ có từ thời Charles đệ nhị, các ông đã nghe nói đến những món này bao giờ chưa?”

Viên thanh tra đỏ bừng mặt mũi.

“Ra là cái trò này,” ông ta lúng búng. “Ăn trộm. Nhưng chẳng ai trình báo mất những thứ này, tôi làm sao mà biết được cơ chứ!”

“Có thể họ còn chưa biết mình mất của,” tôi gợi ý. “Những vật quý thế này, người ta không dùng hàng ngày đâu, tôi đoán thế. Có thể đại tá Protheroe cất chúng trong két sắt.”

“Tôi phải điều tra vụ này,” viên thanh tra nói. “Giờ tôi đến Old Hall ngay đây. Thế là đã rõ vì sao tiến sĩ Stone của chúng ta lại lánh mặt đi xa. Nào là vụ giết người rồi chuyện này chuyện nọ, y ta sợ chúng ta nghe phong thanh những hoạt động của mình, và rất có khả năng những món đồ này sẽ bị truy tìm. Y vùi chúng vào trong quần áo rồi bảo cô gái mang vào rừng giấu. Một đêm nào đó, y dự định sẽ quay lại trong khi cô gái có mặt ở đây để đánh tan mọi nghi ngờ, và mang các thứ này đi. Chà, thế mà lại hay đấy, chứng tỏ y ta không liên quan gì đến vụ giết người. Một vụ hoàn toàn khác.”

Ông ta từ chối cốc rượu sherry do bà Marple mời, gói ghém chiếc vali rồi lên đường.

“À, thế là đã sáng tỏ một bí mật,” tôi thở dài nói. “Slack nói đúng, không có lý do để nghi ngờ ông Stone liên quan đến vụ mưu sát. Mọi việc xem như hoàn toàn rõ ràng.”

“Thực sự có vẻ là thế,” bà Marple nói. “Nhưng ta không bao giờ có thể chắc chắn hoàn toàn, đúng không?”

“Hoàn toàn thiếu động cơ,” tôi lưu ý. “Ông ta đã có được cái mình cần và tìm đường chuồn.”

“V — âng.”

Rõ ràng bà Marple không hoàn toàn hài lòng, và tôi tò mò nhìn bà. Bà vội đáp trả cái nhìn dò hỏi của tôi với vẻ sốt sắng ngụ ý xin lỗi.

“Chắc chắn là tôi hoàn toàn sai rồi. Về những thứ này thì tôi dốt lắm. Nhưng tôi lại ngờ rằng — ý tôi là những món đồ bạc này rất quý giá đúng không mục sư?”

“Một món đồ cổ này theo tôi có giá hơn một ngàn bảng.”

“Tôi muốn nói — không phải về giá trị của kim loại.”

“Không, đó là điều người ta gọi là giá trị của người am hiểu.”

“Ý tôi cũng định nói thế. Muốn bán những vật này phải có thời gian thu xếp, hoặc ngay cả khi đã thỏa thuận rồi thì cũng không thể hoàn thành phi vụ mua bán nếu không giữ bí mật. Tôi muốn nói là — nếu vụ trộm bị phanh phui và gây dư luận, à, thì những món này hoàn toàn không thể mang ra mua bán được.”

“Tôi vẫn chưa hiểu bà muốn nói gì?”

“Tôi biết là mình nói không rõ ràng,” bà trở nên lúng túng vẻ có lỗi. “Nhưng theo tôi hình như những vật này không phải mới bị đánh cắp. Có thể hắn ta đã tính chuyện đánh tráo các món này bằng hàng nhái, như thế vụ trộm mới không bị phát hiện.”

“Quả là ý nghĩ rất tài tình,” tôi nói.

“Chỉ có mỗi một cách đó thôi, đúng không? Và nếu đúng như vậy thì dĩ nhiên, như mục sư nói, một khi việc đánh tráo đã được thực hiện trót lọt thì sẽ không có lý do gì mà giết đại tá Protheroe — hoàn toàn ngược lại là đằng khác.”

“Chính xác, tôi cũng nghĩ vậy.”

“Vâng, nhưng tôi chỉ băn khoăn thôi — tất nhiên là tôi không biết. Đại tá Protheroe thường hay rao cho mọi người biết những dự định của mình trước khi thực sự làm việc đó, nhiều lúc ông ta không làm, nhưng ông ta vẫn nói…”

“Vậy sao?”

“Ông ấy bảo sẽ nhờ người định giá mọi thứ đồ đạc nhà mình — sẽ mời người từ London về. Để làm di chúc — à không, đó là khi qua đời kia — để bảo hiểm cho chúng thôi. Có người khuyên ông ấy nên làm vậy. Ông ta nói nhiều về tầm quan trọng của việc định giá này. Tất nhiên tôi không rõ ông ấy đã thực sự thu xếp việc này chưa, nhưng nếu ông ta đã…”

“Tôi hiểu,” tôi nói chậm rãi.

“Tất nhiên, khi chuyên gia xem xét các món đồ bạc thì họ sẽ nhận ra, lúc ấy đại tá Protheroe nhớ lại đã cho tiến sĩ Stone xem các thứ ấy — tôi không biết có phải ngay lúc ấy chúng bị — nói thế nào nhỉ — bị phù phép không? Quá khôn ngoan — và thế là, như ông bà ta nói, sắp có chuyện gay cấn đây.”

“Tôi hiểu ý bà,” tôi đáp. “Theo tôi, chúng ta phải tìm ra sự thật.”

Lần nữa tôi lại gọi điện thoại, và chỉ trong vài phút tôi đã được nối máy đến Old Hall để nói chuyện với Anne Protheroe.

“Không, không có gì nghiêm trọng đâu. Ông thanh tra đã đến chưa ạ? À, vậy là ông ấy đang trên đường đi. Bà Protheroe ạ, bà có thể cho biết đồ đạc trong nhà đã có bao giờ được định giá chưa? Bà nói sao ạ?”

Câu trả lời của Anne ngắn gọn và rõ ràng. Tôi cám ơn bà rồi gác máy và quay lại phía bà Marple.

“Vậy là đã rõ. Đại tá Protheroe có hẹn một người từ London xuống đây vào thứ hai — ngày mai — để định giá đồ đạc. Vì ông ấy qua đời nên việc này phải gác lại.”

“Thế thì đã có động cơ,” bà Marple nhẹ nhàng nói.

“Phải, có động cơ. Nhưng chỉ có thể thôi. Bà quên là khi súng nổ thì tiến sĩ Stone cũng vừa gặp những người khác, hoặc đang bước qua bục trèo đề gặp họ sao?”

“Phải, điều ấy chứng tỏ ông ta ngoại phạm,” bà Marple trầm ngâm đáp.