4

Trên đường về nhà, tôi tạt ngang bà Hartnell và bị cầm chân ít nhất mười phút để nghe bà oang oang chửi bới tính hoang phí và thói vô ơn bạc bẽo của đám dân nghèo trong làng. Điểm mấu chốt của vấn đề hình như là do những người nghèo không thích bà Hartnell đặt chân đến nhà họ, mà tôi thì hoàn toàn đồng cảm với họ. Tuy vậy do chức phận của mình mà tôi phải làm ra vẻ thành kiến với cách xử sự đúng đắn ấy của họ.

Tôi cố gắng xoa dịu bà ta rồi tìm đường thoát thân. Vừa đến góc đường dẫn vào nhà mục vụ thì Haydock lái xe hơi bắt kịp tôi.

“Tôi mới đưa bà Protheroe về nhà,” ông gọi.

Ông ta chờ tôi trên bậc cửa.

“Mục sư vào chơi chút đã,” ông nói.

Tôi nhận lời.

“Vụ này thật là kỳ quặc,” ông vừa nói vừa ném mũ xuống ghế rồi mở cửa bước vào phòng khám. Ông gieo mình xuống chiếc ghế da cũ mòn và nhìn đăm đăm gian phòng. Trông ông có vẻ bối rối và khó xử. Khi tôi cho biết cảnh sát đã xác định được thời điểm súng nổ, Haydock nghe với vẻ khá lơ đãng.

“Như vậy có thể xác định Anne Protheroe ngoại phạm,” ông nói. “Tốt, tốt lắm, tôi rất vui vì không phải là hai người ấy. Tôi mến cả hai.”

Tôi tin ông ta, tuy vậy tôi vẫn ngạc nhiên, như Haydock nói, ông quý cả hai người, vậy tại sao tình trạng ngoại phạm của họ lại khiến ông rầu rĩ như vậy? Sáng nay trông ông bác sĩ như vừa trút được gánh nặng, còn bây giờ thì lại cực kỳ bối rối lo âu. Tuy vậy tôi đoan chắc Haydock đã nói đúng điều cần nói. Ông quý mến cả Anne Protheroe và Lawrence Redding. Vậy tại sao trông ông như đưa đám thế kia?

Haydock cố gắng trấn tĩnh lại:

“Tôi định nói với mục sư về Hawes. Toàn bộ vụ này đã làm tôi quên mất cậu ấy.”

“Cậu ấy bị bệnh thật ư?”

“Về cơ bản thì Hawes chẳng có chuyện gì cả. Tất nhiên, mục sư biết cậu ấy bị chứng bệnh buồn ngủ mà người ta thường gọi là Encephalitis Lethargica chứ?”

“Không, tôi chẳng biết gì cả,” tôi vô cùng ngạc nhiên. “Hawes có bao giờ kể với tôi đâu. Cậu ấy bị từ lúc nào?”

“Khoảng một năm trước, nhưng cậu ấy nhanh chóng phục hồi so với những người khác. Bệnh này rất kỳ lạ — nó ảnh hưởng đến tâm thần bệnh nhân: sau khi khỏi bệnh họ có thể thay đổi hoàn toàn tính cách.”

Haydock im lặng một lúc rồi tiếp:

“Bây giờ, nghĩ đến thời xưa người ta thiêu sống phù thủy mà thấy rùng mình. Tôi nghĩ sẽ có ngày chúng ta sẽ kinh hãi khi nghĩ đến việc chúng ta đã từng treo cổ các phạm nhân.”

“Ông không tin vào án tử hình sao?”

“Không phải thế.” Haydock ngập ngừng, rồi chậm rãi nói. “Mục sư biết đấy, tôi thà làm công việc của tôi hơn là công việc của ông.”

“Vì sao?”

“Vì công việc của mục sư là giải quyết ở tầm vĩ mô điều chúng ta gọi là thiện và ác — mà tôi thì không dám chắc điều ấy có thật. Theo tôi tất cả chỉ là vấn đề của tuyến nội tiết — tùy theo tuyến này tiết nhiều, tuyến kia tiết ít mà sinh ra kẻ sát nhân, tên trộm cắp hay tội phạm chuyên nghiệp. Clement ạ, tôi tin rồi một ngày không xa nhân loại sẽ hãi hùng nghĩ về thời xa xưa khi con người cứ mải mê bài xích kịch liệt con người về mặt đạo đức, mải đày đọa linh hồn họ xuống địa ngục; chúng ta trừng phạt họ chỉ vì họ mắc những căn bệnh mà họ không thể tránh — thật khổ thân cho họ. Không nên treo cổ một người vì họ mắc bệnh lao.”

“Nhưng người mắc bệnh lao đâu có gây nguy hiểm cho cộng đồng.”

“Về một ý nghĩa nào đó thì có, vì anh ta lây bệnh cho người khác. Hoặc lấy ví dụ một Hoàng đế Trung Hoa — bá chủ thiên hạ. Ta không nói việc ông ta tàn bạo ra sao mà chỉ bàn khía cạnh mục sư vừa nói, là cộng đồng. Ông ta cần bảo vệ cộng đồng, vì vậy ông ta bắt giam những người bệnh vào một nơi để họ không gây nguy hiểm — thậm chí lẳng lặng tước đi mạng sống của họ — phải, tôi nghĩ đến cả mức đó nữa. Nhưng đừng xem là họ đáng bị trừng phạt. Đừng mang nỗi ô nhục đến cho họ và những người thân vô tội của họ.”

Tôi tò mò nhìn Haydock.

“Tôi chưa từng nghe ông nói thế bao giờ.”

“Hôm nay vui chuyện tôi mới thổ lộ, chứ tôi thường không thích bộc lộ ý kiến của mình. Mục sư Clement à, ông là người thông tuệ hơn một số mục sư khác. Tôi dám chắc ông sẽ không thừa nhận rằng có cái theo chuyên môn gọi là ‘tội ác’, nhưng mục sư lại có tư tưởng khoáng đạt đủ để xem xét một vấn đề như thế.”

“Nhưng vấn đề đó lại triệt hạ đến tận gốc rễ mọi quan niệm đã được thừa nhận bấy nay,” tôi nói.

“Phải, con người luôn thiển cận, luôn phán xét quá mức gay gắt những điều mà mình chẳng hiểu biết chút nào. Thực tình, tôi tin tội ác là một ca bệnh của bác sĩ, không phải vấn đề của cảnh sát cũng chẳng phải của mục sư. Có thể trong tương lai sẽ không còn những chuyện như vậy nữa.”

“Ông sẽ chữa lành những ca ấy chứ?”

“Chúng ta sẽ chữa lành. Ý nghĩ ấy thật tuyệt. Đã bao giờ mục sư nghiên cứu con số thống kê về tội ác chưa? Không — rất ít người làm việc này. Thế mà tôi đã nghiên cứu đấy. Mục sư phải kinh ngạc trước số lượng trẻ vị thành niên phạm tội — là vấn đề tuyến nội tiết đấy mục sư ạ. Cậu Neil — sát thủ ở hạt Oxford đã lần lượt giết năm cô bé rồi mới bị phát hiện. Một thằng bé ngoan — chưa từng gây ra bất cứ chuyện rắc rối nào. Còn cô bé Lily Rose ở Corn — giết chú nó vì ông ta không cho nó ăn của ngọt. Con bé dùng búa nện ông chú khi ông ta đang ngủ. Nó được cho tại ngoại và chỉ hai tuần sau đã giết luôn chị nó chỉ vì bực mình chuyện vặt vãnh với con bé kia. Tất nhiên không đứa nào bị treo cổ mà đều được trả về nhà. Sau đó chúng có thể sẽ ổn — mà cũng có thể không, về con bé kia thì tôi ngờ lắm, vì chuyện duy nhất nó quan tâm hiện giờ là xem người ta chọc tiết heo. Mục sư có biết việc tự sát phổ biến nhất vào lúc nào không? Là khoảng tuổi mười lăm đến mười sáu. Mà tự sát với giết người thì chẳng cách nhau bao xa. Tuy nhiên đó không phải là sự suy đồi đạo đức mà là vấn đề bệnh lý.”

“Ông nói nghe kinh khủng quá!”

“Không — chuyện này chỉ mới mẻ đối với mục sư thôi. Phải đối mặt với những thực tế ấy thì suy nghĩ của ta mới được điều chỉnh. Tuy nhiên đôi khi điều ấy lại khiến ta khó sống.”

Haydock ngồi đó cau mày, vẻ mệt mỏi lạ lùng. “Haydock ạ,” tôi nói, “nếu ông nghi ngờ — hoặc biết ai là kẻ sát nhân, ông sẽ đưa người đó ra pháp luật hay sẽ bao che cho họ?”

Tôi hoàn toàn không chuẩn bị về tác động của câu hỏi của mình. Ông bác sĩ giận dữ quay sang nhìn tôi nghi ngờ: “Sao ông lại nói vậy, mục sư Clement? Ông nghĩ gì kia chứ? Nói ra đi!”

“À, chẳng có gì đặc biệt,” tôi hơi sửng sốt trả lời. “Chỉ là — à, nãy giờ chúng ta đang bàn về chuyện giết người. Tôi tự hỏi nếu tình cờ ông phát hiện ra sự thật thì ông sẽ cảm thấy thế nào, có vậy thôi.”

Cơn giận của Haydock lắng xuống. Ông lại đăm đăm nhìn ra phía trước như cố tìm kiếm lời giải cho điều bí ẩn đang làm mình rối trí, nhưng lời giải ấy thì chỉ có trong đầu ông mà thôi.

“Nếu tôi nghi ngờ — hoặc nếu tôi biết — thì tôi sẽ thực hiện nghĩa vụ của mình, mục sư Clement ạ. Ít ra tôi hy vọng thế.”

“Vấn đề là — ông sẽ thực hiện nghĩa vụ ấy bằng cách nào?”

Ông bác sĩ nhìn tôi với cái nhìn bí hiểm:

“Câu hỏi ấy, trong đời mỗi người đều có lúc đặt ra cho mình. Và mỗi người quyết định nó theo cách riêng của mình, Clement ạ.”

“Ông không biết phải làm sao ư?”

“Phải, tôi không biết…”

Tôi thấy tốt nhất là nên chuyển sang đề tài khác.

“Thằng cháu tôi vô cùng hứng thú với vụ án này. Nó bỏ hết thời gian đi tìm dấu chân và tàn thuốc lá đấy.”

Haydock mỉm cười.

“Cậu ấy bao nhiêu tuổi rồi?”

“Mới mười sáu. Ở tuổi ấy thì bi kịch cũng chẳng có gì là trầm trọng. Chúng cứ ngỡ mình là Sherlock Holmes hay Arsene Lupin thôi.”

Haydock tư lự nói:

“Thằng bé thật bảnh trai. Mục sư định thế nào với cậu ấy?”

“Tôi e là mình không đủ khả năng cho cháu vào đại học. Thằng bé muốn theo ngành thương mại. Nó trượt hải quân rồi.”

“À — vậy là vất vả đấy — nhưng có thể còn tệ hơn. Phải, có thể còn tệ hơn nữa.”

“Tôi phải đi thôi,” tôi liếc nhìn đồng hồ rồi kêu lên. “Tôi muộn bữa ăn trưa gần nửa tiếng đồng hồ rồi.”

Khi tôi về đến thì cả nhà đã ngồi vào bàn. Mọi người đòi tôi thuật lại đầy đủ mọi việc sáng nay; tôi vừa kể vừa nghĩ bụng, hầu như việc nào mình cũng phải giảm nhẹ đi. Tuy vậy Dennis tỏ ra vô cùng thích thú với chuyện cú điện thoại của bà Price Ridley; cu cậu cười ngặt nghẽo khi nghe bà ta bị sốc đến ngất xỉu và phải dùng rượu mận thì mới lai tỉnh.

“Cho đáng đời cái bà già ác ôn,” nó kêu lên. “Ở làng này bà ta là kẻ miệng lưỡi độc địa nhất. Giá cháu nghĩ ra việc gọi điện mà dọa cho bà ta một mẻ. Bác Len à, cháu cho bà ta một trận nữa nhé?”

Tôi vội van nài thằng cháu đừng làm những chuyện đó. Không gì nguy hiểm hơn khi bọn trẻ chứng tỏ nỗ lực đầy thiện chí của chúng để hỗ trợ bạn.

Dennis lập tức thay đổi thái độ. Nó cau mày ra vẻ người lớn:

“Hầu như cả sáng nay cháu ở bên Lettice. Bác biết không, Griselda, cô ấy thực sự vô cùng lo lắng dù cô ấy không muốn bộc lộ, nhưng quả thật cô ấy lo nghĩ ghê lắm.”

“Bác hy vọng thế,” Griselda vừa nói vừa hất đầu lên.

Griselda thì chẳng mấy ưa Lettice Protheroe.

“Cháu nghĩ bác chẳng công bằng với Lettice.”

“Vậy ư?” Griselda hỏi.

“Nhiều người đâu có mặc đồ tang!”

Griselda lặng thinh và tôi cũng thế. Dennis nói tiếp:

“Cô ấy hầu như không nói với ai, nhưng cô ấy lại thổ lộ với cháu. Cô ấy hết sức lo âu về mọi việc và nghĩ mình cần phải làm gì đó.”

“Cô ấy sẽ thấy Thanh tra Slack chia sẻ ý kiến với mình. Chiều nay ông ta sẽ đến tận Old Hall và có thể làm mọi người ở đó hết chịu nổi khi ông ta cố hết sức tìm ra sự thật.”

“Theo mình thì sự thật là thế nào hả Len?” bà vợ tôi đột nhiên hỏi.

“Thật khó nói mình ạ. Anh không thể nói vào lúc mà anh chẳng có ý kiến gì.”

“Mình nói Thanh tra Slack đang truy tìm cú điện thoại gọi mình đến nhà Abbotts đúng không?”

“Đúng vậy.”

“Nhưng liệu ông ta có làm được không? Việc ấy khó lắm phải không mình?”

“Anh không nghĩ thế mình ạ. Bưu điện sẽ có hồ sơ các cuộc gọi mà.”

“Ôi!” Vợ tôi lại chìm vào suy nghĩ.

“Bác Len à,” thằng cháu tôi nói, “vì sao sáng nay bác lại cáu kỉnh với cháu khi cháu nói đùa rằng bác mong đại tá Protheroe chết đi cho rảnh?”

“Bởi vì cháu đùa không phải lối. Thanh tra Slack chẳng hề biết hài hước là gì. Ông ta tưởng cháu nói nghiêm túc nên có khả năng sẽ cho Mary đối chất và chìa ra lệnh tống giam ta đây.”

“Vậy ông ta không biết khi nào người ta đùa sao?”

“Không, ông ta không biết đâu,” tôi đáp. “Ông ta đạt được địa vị hiện nay là do nỗ lực và nhiệt tình làm việc. Điều đó khiến ông ta chẳng hề biết giải trí tiêu khiển là gì.”

“Bác có thích ông ta không, bác Len?”

“Không, bác không thích. Ngay từ lần gặp đầu tiên bác đã ghét cay ghét đắng ông ta. Nhưng bác không phủ nhận ông ta là người thành đạt cao trong sự nghiệp.”

“Bác nghĩ ông ta sẽ tìm ra kẻ bắn lão Protheroe sao?”

“Nếu không tìm ra thì không phải do ông ta không cố gắng.”

Mary xuất hiện và bảo:

“Ông Hawes muốn gặp mục sư. Tui đã đưa ổng vô phòng khách, còn đây là thư chờ mục sư trả lời nè. Trả lời miệng cũng được.”

Tôi bóc thư và đọc.

Kính gửi mục sư Clement,

Tôi rất biết ơn nếu chiều nay mục sư có thề đến nhà tôi càng sớm càng tốt. Tôi đang có chuyện hết sức lo nghĩ và muốn xin mục sư giúp ý kiến.

Kính thư,

Estelle Lestrange

“Bảo rằng khoảng nửa tiếng nữa tôi sẽ đến,” tôi nói với Mary.

Sau đó tôi sang phòng khách gặp Hawes.