HÁI HÒA NGỒI IM, ngẫm nghĩ về câu hát ấy, nhưng chẳng hiểu gì hơn.

Phương tiếp:

- Còn câu chuyện thứ hai về các sĩ tử…

- Đồng ý nghe. Nhưng cấm ba xạo…

- Chuyện thật chứ. Có một sĩ tử đi thi… khi đi ngang một cái quán gần chợ ở một huyện nọ, trời đã trưa. Anh chàng có ý định vào quán ăn cơm thì bỗng thấy mùi chả chiên bốc ngào ngạt. Cơn đói thừa thắng xông lên, anh chàng đói quá, nhưng cũng như anh chàng trong câu chuyện trên, máu hạ tiện nổi dậy đùng đùng. Bèn vào quán mua ba bát cơm không.

- Hai bát thôi.

- Ừ, hai bát. Đem ra trước cửa ngồi gần chảo mỡ chiên chả…

- Chả gì?

- À… thì cứ cho là chả cá Lý Trần Quán Tân Định đi. Để anh kể, đừng ngắt xóc họng thế. Anh chàng ngồi gần chảo chiên chả, và một miếng cơm lại hít một hơi chả thơm. Cứ thế, ăn hết một lèo hai bát cơm ngon lành. Ăn xong, vừa phủi quần đứng lên bước đi thì bị người chiên chả chạy ra níu áo đòi tiền… ngửi. Hai bên đôi co với nhau sau cùng kéo đến cửa quan.

Quan huyện quả là một tay thông minh. Nghe xong tự sự, quan Huyện hỏi anh học trò:

- Ngươi có tiền không?

- Dạ có.

- Lấy một quan ra dây.

Anh học trò đau khổ lấy ra một quan tiền.

Quan huyện bảo:

- Buông quan tiền rơi xuống nền gạch ta xem.

Chàng học trò làm theo lời truyền. Đồng tiền rơi leng keng trên nền gạch. Huyện ta quay qua hỏi chủ quán:

- Ngươi có nghe tiếng quan tiền rơi không?

- Bẩm có.

- Tiền thật hay giả?

- Bẩm, đúng là tiền thật.

- Xong. Tên kia ăn “mùi chả” thì bây giờ hắn trả ngươi “tiếng tiền”, kể như “guề”. Còn gì lôi thôi nữa, ta cho nọc cả hai tên ra đánh ba roi…

Chủ quán vội vã xin thôi, chào tạm biệt chàng sĩ tử rồi ù té chạy…

Thái Hòa cười nắc nẻ. Phương đúng là tên pha trò có duyên, chàng hoạt kê như anh hề chính cống.

Phương hỏi:

- Chuyện nhạt không?

- Hay lắm.

- Nghe nữa thôi?

- Nữa. Sao anh biết nhiều chuyện thế?

- Bố anh kể cho anh nghe hồi nhỏ. Nhưng chuyện sau đây là anh đọc sách. Đọc sách nhiều có lợi lắm. Các cụ thường nói “thư trung hữu nữ nhan như ngọc” – trong sách có “ghế” đẹp như ngọc – để dụ khị bày con cháu chăm đọc sách đó thôi.

- Kể đi, bốc thối mãi.

- Câu chuyện hơi dài, nói về cái học của các sĩ tử ngày trước, lồng trong một câu chuyện hài hước. Tóm tắt như thế này:

Có một anh học trò, phạm lỗi… gì anh quên mất tiêu rồi. Bị đưa đến Huyện đường. Quan Huyện thấy gã khôi ngô, tuấn tú trông có đường phát làm tướng sau này, bèn bảo:

- Này, nhà anh học trò kia. Có bao nhiêu chữ nghĩa?

Chàng ta đáp:

- Dạ, đủ sài.

- Tốt. Vậy bây giờ, nếu ngươi qua được khảo hạch của ta, không những ta tha tội cho ngươi mà còn thưởng tiền và gả con gái cho nữa. Chịu không?

Dĩ nhiên là anh học trò nghèo mừng hết lớn. Cuộc khảo hạch bắt đầu. Vừa hay, có tên lính Lệ dắt con ngựa trắng đi ngang sân huyện đường. Quan Huyện liền bảo:

- Vịnh con ngựa trắng cho ta xem.

Bạch diện thư sinh nghĩ ba mươi giây, rồi ung dung đọc:

Bạch mã mao như tuyết

Tứ túc cứng như thiết

Tướng quân kỵ bạch mã

Bạch mã tẩu như phi.

Thái Hòa chặn ngang:

- Khoan đã, diễn nôm cho em nghe.

- Có nghĩa là:

Ngựa trắng lông như tuyết

Bốn vó cứng như sắt

Ông tướng cưỡi ngựa trắng

Ngựa trắng chạy như bay.

Thái Hòa vỗ tay khen:

- Hay đấy chứ.

Phương lườm:

- Dĩ nhiên là phải hay, mới có chuyện để kể cho em nghe. Nghe xong quan Huyện chịu quá, bèn khảo sát khả năng thi phú và óc thông minh của tên học trò. Cuối cùng quan nhận anh chàng làm tế tử.

- Anh chàng hên nhỉ. Nhưng sau nay có làm nên cơm cháo gì không?

- Không thấy nói rõ. Hình như cuối cùng anh học trò thi đậu làm… nha sĩ.

Thái Hòa ré lên, cấu chí tùm lum. Phương cười rụt cả cổ:

- Chưa hết chuyện. Còn nữa.

- Không thèm nghe đâu.

- Thật mà. Mới hết phần một, phần hai như thế này. Câu chuyện đồn đãi ra ngoài, lại biết quan Huyện còn cô con gái nữa, một sĩ tử khác bèn lò dò đến xin thử tài giống anh chàng trước, với điều kiện tương tự. Tuy nhiên, sĩ tử này thuộc loại không khá, bất tài mà lại vô tướng. Vừa nhìn là quan Huyện biết ngay số hắn sau này làm… trưởng lão cái bang. Tuy nhiên, huyện quan cũng tỏ ra rất vô tư và công bằng. Vừa hay có bà lão quét dọn trong dinh đi qua cửa, quan Huyện bèn bảo:

- Vịnh bà lão cho ta xem.

Anh học trò dốt kẹt quá, nhưng nhanh trí sửa sai bài thơ của anh trước đi, như thế này:

Lão bà mao như tuyết

Tứ túc cứng tựa thiết

Tướng quân kỵ… bà lão

Bà lão tẩu như phi.

Nghĩa là:

Bà lão lông như tuyết

Bốn… vó cứng như sắt.

Tướng quân cưỡi… bà lão

Bà lão… phóng như điên.

Vừa nghe xong quan Huyện nổi lôi đình, không cần hỏi thêm, thét lính nọc anh sĩ tử cà chớn này ra nện cho một trận nên thân rồi tống cổ ra đường.