ntơni và Xtivơ không trở về trường ngay. Người bố, mái tóc đang bạc nhanh, giữ hai đứa con ở lại thêm một tuần, vì không chịu đựng nổi những buổi tối cô đơn. Về mọi mặt, Giogiơ đã dựa vào vợ rất nhiều, nhất là trong những năm kiêng rượu. Giờ đây, trong nỗi niềm tuyệt vọng, anh muốn các con ở bên mình, đặc biệt là Entơni. Nhưng các con cũng chẳng giúp được gì. Đêm thứ tư sau đám tang, Entơni nằm thao thức. Đã quá mười một giờ. Bên ngoài cửa trước tiếng chân bước nặng nề, chậm rãi, không đều. Rồi tiếng người loạng choạng đổ uỵch xuống. Entơni vùng dậy chạy ra hiên. Giogiơ nằm ngửa trên nền xi măng, hai tay dang quá đầu. Xtivơ tỉnh giấc vì tiếng động, chạy ra theo. Hai anh em cùng nhau đỡ bố dậy và cả hai đều ngửi thấy mủi rượu.

Khó khăn lắm hai anh em mới vực được bố vào trong giường. Xtivơ chạy đi tìm bác sĩ, trong khi đó Entơni dùng bông chấm chấm vào dòng máu nhỏ chảy xuống từ vết toạc trên trán bố mình. Và rồi, từ màn sương mờ bao quanh Entơni, giọng nói của Giogiơ thốt lên lầm bầm, tiếng nọ líu nhíu vào tiếng kia:

- Sai lầm lớn… lẽ ra không nên có mấy đứa trẻ. Tốt hơn biết bao nếu Xtivơ không ra đời! – Giogiơ nấc; anh quá say. – Mi phải thừa nhận nó là một con chó lai da màu bé bỏng – Đó là lý do Meri cố từ bỏ đứa con lần này. – Giogiơ cố nhỏm dậy.

- Meri, Meri ơi, về đây đi. Anh đang ốm. Meri ơi. – Giogiơ tiếp tục gọi.

Entơni thậm chí không chú ý tới bố mình đã nôn mửa ra khỏi chăn đệm, mà cứ ngồi ngây dại nhìn đăm đăm về phía trước. Entơni biết lý do vì sao mẹ đã làm việc khủng khiếp đó. Đó là vì Entơni. Mẹ không muốn có thêm một Xtivơ nữa – có lẽ thậm chí còn đen hơn – sinh ra làm trở ngại con đường đời của Entơni. Trong khi cố gắng hy sinh đứa em của Entơni vẫn còn nằm trong bụng, Meri cũng đã hy sinh bản thân mình. Entơni cầu nguyện, mong sao Xtivơ chẳng bao giờ biết được vì sao mẹ qua đời.

Tối hôm sau, Entơni tới nghĩa địa một mình. Trong ánh hoàng hôn, Entơni đứng bên mồ mẹ, nghĩ tới cuộc đời cô đơn, đầy hy sinh của mẹ, nước mắt bỗng trào ra:

- Con xin lỗi mẹ, mẹ ơi. – Entơni thì thầm.

Lúc quay gót trở về, hình ảnh Ren chợt lóe ra trong óc, Entơni hãi hùng: nếu lấy Ren, có thể sẽ có những đứa con như Xtivơ. Entơni cảm thấy yêu Ren tha thiết đến mức không thể nào bắt Ren sống lại tấn bi kịch của mẹ mình.

Trở về trường, Entơni viết thư cho Ren ngay. Trong những lá thư trước, bao giờ Entơni cũng gọi Ren bằng hai chữa “Em yêu”. Thư này, Entơni mở đầu đơn giản “Ren thân mến”. Bức thư như sau:

“Anh đau buồn báo để em biết: anh vừa chịu một tổn thất lớn lao. Mẹ anh qua đời cách đây mười ngày. Không thể giải thích với em chuyện đó có ý nghĩa như thế nào với anh đâu. Tất cả những gì đã có giữa chúng ta, có lẽ chẳng bao giờ em hiểu được, Ren ạ, dù anh cố giải thích đi nữa. Toàn bộ cuộc đời anh đã thay đổi – Chỉ biết nói với em như thế. Mối quan hệ giữa anh và em trước đây thật tuyệt diệu, nhưng thôi dành phải chấm dứt Ren ạ. Có thể em hiểu được quyết định này của anh. Anh chẳng biết thế nào. Chỉ mong rằng em sẽ hiểu anh. Tạm biệt Ren.

Entơni"

Ren trả lời:

“Entơni thân mến,

Em đã tưởng là em có ý nghĩa hơn đối với anh trong hoàn cảnh như thế này. Em không thể hiểu nổi và sẽ chẳng bao giờ hiểu nổi.

Em đau buồn vì mẹ anh qua đời. Mong anh nhận lấy nỗi đồng cảm sâu sắc của em.

Tạm biệt

Ren.”

Bức thư của Ren làm cho Entơni day dứt. Entơni loại bỏ nó cùng với những thư từ khác, muốn đốt chúng, nhưng không tài nào làm được.

Entơni chuyên chú vào các môn học chuẩn bị cho kỳ thi vào đại học cuối năm, từ bỏ mọi môn chơi thể thao, chỉ vùi đầu vào sách vở.

Mặc dù tuần nào cũng viết thư đều đặn cho bố, Entơni chỉ nhận được nhiều nhất là một tháng một bức thu; bức nào cũng nguệch ngoạc, vắn tắt và có vẻ hơi ngớ ngẩn.

Bốn tháng sau trong kỳ nghỉ giữa năm, Entơni trở về Xtomhốc, đoán trước là bố nghiện rượu nặng, nhưng sự thật lại còn tồi tệ hơn. Về tới nhà, Entơni thấy bố ốm nằm trên giường, hốc hác, phờ phạc, râu ria lởm chởm. Những chầu rượu liên miên đã làm suy yếu thêm cái cơ thể vốn đã suy yếu. Cửa nhà lộn xộn, bừa bãi.

Một buổi sáng lạnh buốt, Entơni và Xtivơ tỉnh giấc vì tiếng đập mạnh ở cửa trước. Đó là chú bé thổ dân đi giao sữa vào lúc sớm tinh mơ.

- Ông chủ, ông chủ! – Chú bé gọi to, đầy xúc động, mắt trắng dã, và chỉ về phía mảnh vườn nhỏ.

Trong ánh sáng tinh mơ, Entơni thấy một hình người mặc quần áo ngủ nằm ngay bên trong cổng. Một con chó hoang đang đánh hơi xung quanh. Cùng với Xtivơ, Entơni chạy về phía trước, chân đi đất và cúi xuống, run lẩy bẩy trong làn gió buốt thấy xương. Bố chúng nằm sắp mặt. Bàng hoàng, chúng lật lại.

Cơ thể bố đã cứng đờ, mặt mày tái nhợt.

Trong những ngày tiếp theo tai họa đột ngột hãi hùng này, Entơni dần dần nghĩ rằng mọi việc đều diễn biến theo số phận nào đó đã được an bài.

Đám tang Giogiơ đông hơn nhiều so với đám tang Meri, và lần này tới nghĩa trang người Âu. Entơni đi trong đám tang, lòng chết lặng.

Ông Sotơ vẫn chứng tỏ là một người bạn tốt từ đầu đến cuối. Sẵn lòng nhận nhiệm vụ thi hành di chúc, ông Sotơ điều đình bán căn nhà nhỏ bé của gia đình Grêơm cùng với đồ đạc và các vật dụng khác, rồi đầu tư mất trăm bảng, phần của mỗi đứa trẻ, vào các chứng khoán loại một.

Giờ đây, Entơni thấy mình khoan dung hơn đối với em trai hơn những năm trước. Xtivơ lên đường trở về trường trước. Buổi sáng, Entơni tiễn em ở ga. Khi hai anh em bắt tay nhau, Entơni tự hỏi không hiểu có còn bào giờ gặp lại nhau nữa không, rồi đứng ở sân ga vẫy theo. Entơni là người cuối cùng của gia đình Grêơm còn ở lại Xtomhốc.

Đêm đó, Entơni lại tới nghĩa trang người da màu. Cổng nghĩa trang khóa – Entơni trèo quan hàng rào dây thép. Trăng tròn giữa bầu trời mùa đông trong áng in bóng Entơni vắt ngang nấm mồ của mẹ. Sáng hôm sau, tựa vào cửa số toa tàu đi Uynơtơn, Entơni đăm đăm nhìn lần cuối cùng cái thị trấn nhỏ bé nơi mình đã ra đời. Và khi quay đi, Entơni nguyền rủa nó, lòng đắng cay.