ai người nói với nhau là họ yêu nhau. Chẳng người nào ngừng lại để hỏi như thế có nghĩa là gì. Một chàng trai mười bảy, một thiếu nữ mười sáu. Họ chỉ có thể thừa nhận tình cảm của mình khi nó đến. Trở lại Uynơtơn, Entơni phát hiện thấy trong lòng mình có một niềm say mê mới mẻ đối với cuộc sống, một mục đích mới để phấn đấu. Xây đắp tình yêu này và tạo ra cái đẹp từ đó, Entơni bác bỏ tất cả những ý nghĩ cản trở mối tình đầu.

Tuần nào hai người cũng viết thư cho nhau, họ dự định gặp lại nhau sớm chừng nào mà số phận cho phép.

Khoảng một tháng sau khi về trường, vào một chiều thứ sáu, Entơni được gọi lên văn phòng làm việc của thầy giáo phụ trách nội trú. Trong thời gian vừa rồi, Entơni đã viết và đã nhận những bức thư tình say đắm, say đắm một cách dại dột. Entơni vào phòng thầy phụ trách với cảm giác phạm tội.

- Em Grêơm, thầy có tin buồn báo cho em. – Thầy Crongiơ trang nghiêm nói.

Một chiếc phong bì nằm trên bàn. Thầy Crongiơ cầm một tờ giấy màu hồng.

- Mẹ em bị ốm, em phải về nhà ngay. Tối nay, có chuyến tàu chín giờ. Thầy sẽ thu xếp để em kịp đi chuyến tàu đó. – Thầy Crongiơ đứng dậy, đi vòng tới chỗ Entơni đang đứng, đặt tay lên vai Entơni. – Thầy không nghĩ là mẹ em ốm nặng… nếu vậy, tất người tà đã phải báo thế. Tạm biệt em nhé.

Thầy Crongiơ trở lại ghế ngồi của mình.

Entơni choáng váng rời căn phòng. Chưa được một tuần, kể từ khi Entơni nhận được một lá thư của mẹ; như thường lệ cuối thư mẹ báo cho Entơni biết là ở nhà mọi việc đều bình thường.

Lúc này là chín giờ sáng ngày chủ nhật. Entơni đã trải qua cuộc hành trình dài dằng dặc, tẻ ngắt trong tâm trạng rối bời.

Khi nghĩ tới mẹ có thể ốm nặng, Entơni cứ sợ mãi, lương tâm day dứt. Tại sao không về nhà trong những ngày nghỉ lễ Nôen? Không về nhà dịp tháng sáu năm ngoái mà chưa đủ ư? Đã hơn một năm không gặp bố mẹ rồi… Bố thì hình như chẳng bao giờ quan tâm tới việc mình về nhà hay không. Nhưng còn mẹ…

Đoàn tàu dừng lại ở một đường tàu tránh nhỏ bé trong một thời gian tưởng chừng dài vô tận. Vượt lên trên tiếng tiếng tít nóng nảy của đầu máy là các giai điệu ghita phảng phất và những tiếng háy từ một buồng khác vọng lại:

Hãy đưa ta trở về miền Trenxơvan cổ xưa.

Ở đầu máy vang lên tiếng còi tàu báo hiệu, tiếng hơi nước phun phì phì, ngắt đoạn, đầu máy kéo các toa xe chuyển bánh. Khi đoàn tàu tăng tốc độ, trời mờ như có một đám mây kéo đến che khuất mặt trời.

- Kìa, - người bạn đồng hành duy nhất của Entơni lên tiếng. – Châu chấu kìa, hàng triệu con!

Entơni nhìn thấy châu chấu bay, trùng trùng điệp điệp, những chiếc cảnh mỏng đập vù vù mang những thân hình có vỏ kilin cứng đến những nơi sẽ diễn ra cảnh tàn phá và cướp bóc.

Một số con bay đập cả vào cửa sổ toa xe, tạo nên âm thanh như tiếng mưa lộp độp hắt vào mặt kính.

Quá mười một giờ, đoàn tàu tiến về Xtomhốc.

Qua những con châu chấu bay chập chờn trên sân ga, Entơni nhìn thấy Xtivơ, thấy em mình gầy hơn và cao hơn rất nhiều. Entơni vẫy tay, nhưng Xtivơ không ra hiệu đáp lại.

- Ồ, Xtivơ.

- Ờ. – Giọng Xtivơ buồn bã.

- Có chuyện gì thế? Mẹ thế nào?

Không có tiếng đáp lại.

- Mẹ thế nào? Nói đi! Nói nhanh lên nào!

Entơni nắm chặt vai Xtivơ, lắc mạnh.

- Chết…

Cái từ đơn âm này như một tảng đá đập sầm vào tâm trí Entơni.

Im lặng kéo dài. Những biển quảng cáo trên tường, những tờ bìa tạp chí trong quầy sách và các toa tàu đang đỗ mờ mờ trước mặt và lùi xa dần. Rồi Entơni bỗng nghe thấy tiếng rền rĩ, một âm thanh vô nghĩa không biết chính mình đã phát ra. Entơni cố trấn tĩnh, nhưng cả nhà ga dường như đung đưa, chao đảo xung quanh.

Định thần lại, Entơni thấy Xtivơ bên cạnh và hai anh em đang cùng bước.

Họ đi chậm chạp, lặng lẽ trên con đường về nhà. Xung quanh họ chỉ thấy toàn châu chấu đang bò, đang tàn phá, đang ăn ngấu nghiến, phá phách, gây nên cảnh hoang tàn.

Đám tang buồn tẻ lần theo con đường đen tới nghĩa địa. Bánh xe tang lọc xọc và cót két không làm tung nhiều bụi trên mặt đường khô. Ngay cả cát vẫn hay tung trong những ngày cuối hạ, giờ đây cũng nằm lặng lẽ để tỏ lòng tôn kính cuộc đấu tranh vô vọng của một người đàn bà chống lại cuộc đời.

Ở bên cạnh huyệt, một làn gió hiu hiu nổi lên, nhưng cây cối đã bị châu chấu ăn trợ trụi, không còn lá xanh để xạc xào trong gió.

- Cát bụi trở về với cát bụi, tro tàn… - Entơni chỉ lờ mờ nghe thấy mấy lời thê lương của vị linh mục mặc đồ đen và những tiếng rì rầm vô nghĩa của người khác; Entơni chỉ lờ mờ trong thấy những bộ mặt của mấy người đứng lặng khi quan tài hạ huyệt: bố, Xtivơ, ông Hunđơ, Bôp Sotơ, mẹ Bôp Sotơ và những người khóc mướn chuyên nghiệp.

Sẽ chẳng bao giờ gặp lại mẹ! Chẳng còn tìm đâu thấy mẹ nữa! Sẽ chẳng bao giờ có một bức thư của mẹ gửi về Uynơtơn. ”Entơni, con của mẹ, con thân yêu của mẹ ơi, mẹ đã đan cho con một chiếc áo len dài tay… Mẹ khao khát gặp lại con, con thân yêu của mẹ”.

Giá mà Entơni biết mẹ sắp từ trần! Giá mà Entơni không hổ thẹn và về nhà trong những ngày nghỉ, chứ không phí hoài thời gian sống với những người xa lạ!

Entơni có thiết gì đến việc bố mình đã không xoay sở nổi để Meri được chôn tại nghĩa địa người Âu! Việc Meri yên nghỉ bên những người da màu, vốn cùng chủng tộc, có quan trọng gì đâu? Meri chết vì viêm phổi như Entơni được biết hay không phải thế, thì có khác gì đâu?

Meri ra đi vĩnh viễn. Thế là hết. Và bây giờ, những xẻng đất đầy đang rơi thình thịch trên chiếc quan tài gỗ...

Meri ra đi… đến với nơi vĩnh cửu của tử thần. Làn gió hiu hiu chuyển thành cơn gió mạnh, cơn gió mạnh chuyển thành những trận bão bụi, làm cát rít lên ném vào mắt mọi người.