à Shelby đi ra trong khi Elisa đứng nhìn theo trong hành lang. Lòng buồn rầu, cô tần ngần đưa mắt nhìn theo chiếc xe cho đến khi khuất dạng. Chợt một bàn tay đặt lên vai làm nàng giật mình quay phắt lại và nụ cười nở trên môi làm sáng rực khuôn mặt u tối của nàng.

- Harris, anh đấy ư? Anh làm em hết hồn đi chứ. Chao, em đang mong được gặp anh biết chừng nào. Bà đi vắng trọn buổi chiều hôm nay. Anh hãy đến phòng em đi! Chúng ta có rất nhiều thì giờ để nói chuyện.

Vừa nói, Elisa vừa dắt chồng đi về phía phòng mình. Đó là một căn phòng nhỏ khá xinh nhìn ra mặt tiền, nơi nàng vẫn thường ngồi may vá vừa tầm tiếng gọi của nữ chủ nhân.

- Ồ! Harris! Em sung sướng quá đi!... Ủa, mà sao anh lạnh ngắt vậy, hở? Coi con kìa, nó mau lớn ghê không?

Jim bám chặt gấu áo mẹ, nhìn trộm cha trong lúc Elisa đưa tay vén những lọn tóc lòa xòa đoạn ôm chặt con vào lòng, người mẹ hãnh diện:

- Anh trông, con mình đẹp chứ, hở?

Harris chua chát bảo vợ:

- Anh nghĩ rằng giá nó đừng ra đời, tốt hơn... cả anh nữa, đáng lẽ anh cũng đừng...

Thiếu phụ sững sờ nhìn chồng rồi dựa đầu vào vai anh, khóc nức lên. Tiếng Harris vẫn đều đều vọng vào tai vợ:

- Thật khốn nạn! Anh chỉ là một thứ sinh vật - Giọng anh dịu dàng hơn - anh hối tiếc đã gây khổ lụy cho em, em đáng ra phải được sung sướng nếu không có anh, nếu không gặp và làm vợ anh. Tại sao ta lại gặp nhau?

- Harris! Anh có thể nói vậy được sao? Có gì xảy ra vậy, hở anh? Từ trước đến nay ta vẫn sống trong hạnh phúc mà?

- Đúng thế, em yêu dấu. Ta đã hạnh phúc...

Anh đặt con ngồi lên gối, nhìn chăm chăm vào mái tóc đen kịt và mượt, dùng những ngón tay cài vào mái tóc đó, anh lại tiếp:

- Đây là hình ảnh của em, Elisa ạ! Và em là người đàn bà đẹp nhất mà anh được biết, một người vợ hoàn toàn... Nhưng sao anh vẫn ao ước chúng ta chớ có gặp nhau hơn.

- Anh ơi! Em biết là anh buồn khổ vì bị bắt thôi việc ở xưởng, công việc hợp với khả năng anh, em biết chủ anh độc ác, ích kỷ. Nhưng em van anh, hãy kiên nhẫn... rồi đây... có lẽ nào...

- Kiên nhẫn? - Người chồng ngắt lời vợ, hằn học - Anh đã kiên nhẫn nhiều rồi. Lão đã bắt anh rời khỏi xưởng không có lý do nào khác hơn là lòng ganh tị nhỏ nhen của lão. Trong xưởng ai cũng hài lòng về anh, ai cũng xử tốt với anh. Anh đã không kêu ca, để mặc lão nhận hết nguồn lợi do công việc anh mang lại mà lão vẫn chẳng bằng lòng.

- Georges! Anh làm em hãi quá đi! Em chưa từng thấy anh phẫn uất đến mức này. Em lo quá, anh ơi! Em hiểu anh, em hiểu sự chịu đựng của anh... nhưng anh phải nghĩ đến tình yêu của chúng ta, đến Jim...

- Anh đã nhẫn nhục nhiều quá rồi, hết chịu nổi rồi. Tinh thần và thể xác anh đều kiệt quệ vì chịu đựng. Hễ có dịp là lão chộp lấy hành hạ anh, mạt sát anh. Anh đâu có phải vô tri giác? Anh có quyền được sống yên ổn, làm việc vừa với sức mình và có chút thì giờ để đọc sách và học hỏi thêm ngoài giờ làm việc chứ? Lão biết rằng mặc dù không nói ra, anh hiện đang bất mãn và lão quyết diệt cái mầm bất mãn này, lão tìm đủ mọi cách. Đúng đó em ơi! Một ngày kia...

- Anh Harris! Chúng ta sẽ ra sao? - Elisa ràn rụa nước mắt, giọng nàng khẩn thiết - Em lo sợ quá đi, anh ạ!

Harris kể cho vợ biết là mới hôm qua đây, trong lúc anh chất đá lên chiếc xe ngựa thì tiểu chủ đứng đó giơ cao ngọn roi quất vào con ngựa lớn làm nó kinh sợ. Anh đã dùng giọng lễ phép nhất để van xin cậu ta đừng làm thế mà cậu ta không nghe, cứ tiếp tục nghịch kiểu đó. Anh lại năn nỉ cậu ta, lần này cậu ta quay ngọn roi lại quất tưới lên mình anh. Anh nắm lấy cánh tay cậu, chỉ có thế thôi, cậu ta liền la hét rầm rĩ lên, dùng chân đá vào mình anh rồi chạy lại phía cha, mách là anh đánh cậu. Lão chủ hầm hầm bước ra, giận dữ nói là muốn dạy anh một bài học về sự kính trọng chủ nhân. Lão thực hành bài học ấy như sau: lão trói nghiến anh vào thân cây, chặt cành và cho phép con trai được đánh anh cho kỳ đến lúc nào thấy mệt, muốn ngừng thì thôi.

- Cậu con trai lão đã làm theo lời cha, và anh thì... Suốt đời anh, anh không bao giờ quên được cái nhục khổ ngày hôm qua đâu, em ạ!

Harris mím chặt môi, vầng trán cau lại, ánh mắt anh rực lửa căm hờn. Elisa run rẩy lắng nghe.

- Tại làm sao anh lại thuộc quyền lão? Tại làm sao? Anh cũng là người mà? Anh muốn biết điều này...

Elisa buồn bã cất tiếng:

- Dù sao, ta phải vâng lời ông bà chủ vì ta là người có đạo...

- Em có lý do để tuân lệnh chủ - Harris nói - vì chủ em nhân hậu và đã nuôi em như nuôi một đứa con, đối xử tốt với em. Còn anh, anh nhận được gì ở chủ anh: những cú đấm, những cái tát, những cái đá, những lời mạt sát, chửi rủa tàn tệ... Chưa kể đôi khi còn bị bỏ đói. Phải chăng đó là định mệnh trời dành cho anh? Anh nợ gì họ? Anh đã trả, đã trả công nuôi gấp trăm lần, anh hết muốn khổ rồi. Hết rồi!...

Harris nắm chặt tay lại, cau mày, dáng bộ hung tợn đến nỗi Elisa kinh hãi.

Nàng nín lặng run sợ vì nàng biết rằng những lời khuyên nên nhẫn nhục lúc này đã trở thành vô hiệu quả. Harris nói tiếp:

- Em còn nhớ con chó nhỏ, con Carlo em đã cho anh đó không? Nó là nguồn vui của anh đấy: ban đêm nó ngủ cạnh anh, ban ngày nó quấn theo anh đi khắp nơi. Nó như hiểu hết những khổ nhục của anh, đôi mắt nó làm anh dịu cơn buồn khổ đôi phần và thêm sức chịu đựng... Ngày hôm kia, anh nhặt cho nó vài cái xương sót lại ở dưới bếp, vài món ăn thừa. Lão nói sao em biết không? Rằng là anh nuôi nó gây tốn kém cho lão. Lão không muốn thấy tên da đen nuôi chó, và ra lệnh cho anh phải cột đá vào cổ nó, dìm nó xuống sông...

- Harris! Anh có thể nhẫn tâm làm theo lời chủ sao?

- Không! Làm sao anh có thể làm được điều đó? Nhưng lão thì... lão dám, em à! Cha con lão ném đá túi bụi vào con vật trong khi nó chới với giữa hồ. Carlo đưa mắt cầu cứu với anh, có lẽ nó ngạc nhiên vì thấy anh không đến cứu nó. Rồi thì... Anh bị một trận đòn đích đáng vì tội cãi lời lão. Cần gì? Lão sẽ có dịp biết rằng anh không phải hạng người có thể khuất phục vì đòn bọng. Một ngày kia... Hừ! Một ngày kia họ sẽ biết rằng...

- Harris - Elisa kêu lên thất thanh - Anh định làm gì? Đừng nhúng tay vào tội ác, nếu anh còn tin tưởng vào Thiên Chúa. Hãy cố gắng làm điều thiện. Chúa sẽ cứu vớt ta.

- Anh không phải là con chiên của ngài như em đâu. Elisa ơi, tâm hồn anh đầy dẫy khổ nhục, anh không thể tin tưởng vào Chúa. Em muốn anh đạo đức, mà tim anh hiện đang bị thiêu đốt vì lửa hận thù, làm sao dập tắt nổi. Cả em nữa, em chưa biết hết sự thật mà, nghe anh nói đây...

- Lão tính làm gì em được? - Elisa hấp tấp hỏi.

- À! Vừa rồi lão nói là lão đã lầm lẫn mà cho phép anh lấy vợ, người không thuộc vào hàng nô lệ của lão. Lão nói là lão ghét chủ em và những người trong trại này, họ kiêu hãnh ngẩng đầu cao hơn lão; là chính em đã gieo vào đầu anh những tư tưởng tự phụ, lão sẽ cấm anh qua đây. Sau cùng, lão nói anh phải bỏ em lấy một nô lệ của lão. Trước nay lão chỉ bóng gió xa xôi thôi, song hôm qua thì lão đã nói toạc ra như vậy, lão ra lệnh cho anh phải đem Mina về lều để sống chung, hoặc tuân lời lão, hoặc lão sẽ bán anh cho bọn buôn người bên kia sông.

- Nói kỳ chưa? Đám cưới của chúng ta đã hợp thức hóa ở Tòa Thị trưởng như người da trắng kia mà?

Giọng thiếu phụ ngây thơ, tin tưởng.

- Ủa, vậy ra em chưa biết rằng con gái nô lệ không có quyền lấy chồng sao? Luật lệ đó vẫn hiện hành trong nước này mà. Anh không thể giữ em làm vợ nếu chủ anh muốn chia rẽ hai ta... Em ơi! Chính vì thế mà anh nói rằng anh ao ước chúng ta đừng sinh ra, đừng có mặt trên cõi đời, cũng như anh ao ước con chúng ta đừng sinh ra, vì anh nghĩ đến số phận hẩm hiu dành cho nó sau này...

- Ồ! Ông chủ của em tốt lắm, ông không bao giờ tàn nhẫn như...

- Đúng vậy. Nhưng ai biết được ngày mai ra sao? Ông có sống hoài đâu? Nó sẽ được bán cho một kẻ nào đó, làm sao biết trước? Mặt mũi nó khôi ngô mà làm chi? Nó khôn lanh mà làm chi? Cái ân sủng mà trời dành cho nó rồi đây sẽ là lưỡi dao cắt nát tim em, để rồi coi! Nó đáng giá quá, rồi họ sẽ cướp con chúng ta cho mà coi!

Những lời nói của Harris như ngọn roi tàn nhẫn, phũ phàng quất vào mặt vợ anh. Hình ảnh gã buôn người lại hiện rành rành trước mắt cô. Cô xúc động đến nỗi mặt tái nhợt, môi run rẩy, cô thở đứt quãng một cách khó khăn và để tránh khỏi sự đối mặt với điều chồng báo trước, cô đưa mắt về phía trước nhà, nơi con mình đang đùa nghịch vô tư.

Jim đang chơi trò cỡi ngựa, oai vệ như viên dũng tướng thắng trận trên cái can của ông Shelby. Elisa do dự giây lâu, nửa muốn tiết lộ điều bí mật đang đè nặng tim mình cho anh biết, nửa lại cho là không nên vì anh đã quá nhiều thống khổ rồi.

"Không đâu. Ta không có quyền làm anh ấy khổ thêm, tội nghiệp anh! Ta không có gì phải lo sợ, làm gì có chuyện mua bán trong ngôi nhà tràn ngập tình thương này? Bà chủ không bao giờ nói dối, gạt ta đâu".

- Elisa! Em ơi! Hãy tỏ ra can đảm nhé? Tạm biệt em, anh phải đi...

Thiếu phụ cuống quít:

- Anh tính đi đâu đây?

- Anh đi Canada - Harris cố nén rúc động, trả lời - Sau đó rồi anh sẽ kiếm cách chuộc em và con. Đó là hy vọng cuối cùng của chúng ta. Em có chủ tốt, chắc ông không từ chối, anh sẽ mua em và con. Phải! Nếu có Chúa nhân từ như em nói, ngài sẽ giúp chúng ta.

- Anh ơi! - Elisa rên rỉ - Nếu anh bị bắt thì sao?

- Không bao giờ. Tự do hay là chết, chỉ thế thôi. Anh sẽ không để cho họ chạm đến người anh.

- Anh định tự tử sao?

- Không cần phải làm vậy. Họ sẽ giết anh, phải, họ sẽ không giao anh sống sót cho tụi buôn người miền Nam.

- Harris ơi! Vì tình yêu của chúng ta, xin anh thận trọng. Anh đừng làm điều ác. Đừng giết ai mà cũng chớ tự giết mình. Anh đang bị thử thách nặng nề, xin anh thận trọng và nhớ cầu Chúa giúp anh.

- Anh sẽ nghe em! Mà em cũng phải nghe anh đây: chủ anh có dự tính độc ác khi sai anh đi về hướng này mang giấy tờ cho ông Symmer ở cách đây vài dặm. Lão nghĩ rằng làm vậy là anh sẽ gây phiền phức cho chủ em. Tuy vậy, lát nữa trở về anh sẽ tỏ vẻ tuân phục lão như không có dự định gì cả. Anh còn phải chuẩn bị vài thứ, người ta sẽ giúp anh. Cỡ một tuần nữa, sẽ có một số nô lệ bỏ trốn, trong số này có cả anh. Hãy cầu nguyện đi em! Có thể Chúa toàn năng sẽ nghe lời cầu xin của em.

- Anh Harris, anh cũng nên cầu nguyện và nhớ đừng nhúng tay vào tội ác.

Harris cầm lấy bàn tay vợ, nhìn sâu vào đôi mắt vợ thì thầm không thành tiếng:

- Thôi, anh đi!

Nhưng họ chưa chia tay được, họ đứng im tay trong tay như thế một lúc lâu. Cuộc chia ly của đôi vợ chồng trẻ trong nghịch cảnh làm Elisa thổn thức khóc không thành tiếng. Hy vọng tái ngộ thật mong manh, y như tơ nhện giăng trước gió. Nhưng rồi sau cùng, Harris cũng rứt tay ra khỏi bàn tay nhỏ nhắn của vợ mình.