hái ngồi bó gối trên sườn đồi, miệng ngậm cọng cỏ gà, mắt nhìn xuống thôn ấp dưới lòng thung.

Từ trên cao nhìn xuống, ấp Tân Lập có vẻ còn nguyên vẹn với đủ từng ấy nóc nhà, nhưng Thái hình dung rõ những vết thương hằn trên các vách tường rạn nứt, sụp đổ từng mảng, những vách ván long đinh dính xệ trên hàng cột xiêu vẹo, với những khung cửa mất chốt, mở toang hoang. Cả thôn ấp còn đó, nhưng thiếu vắng sự sống. Dân ấp đã tản cư và chưa ai chịu trở về. Lý do: họ đợi chờ bàn tay cứu trợ của chính phủ. Nhìn những nếp nhà hoang vắng lòng Thái se thắt lại. Nơi đây, xưa kia mỗi sáng khi tiếng gà gáy chào bình minh thì những làn khói lam tỏa nhẹ trên các mái bếp. Đàn chim sẻ bay từng đàn từ nóc nhà nọ qua nóc nhà kia, nghiêng ngó, rình rập những người đang tưới rau, vỡ đất ngoài vườn, hoặc chao lên lượn xuống trêu chọc đàn gia súc ồn ào trong sân. Chiều đến, những làn khói lam lại quyện trên thôn xóm, và tiếng người í ới gọi nhau xen lẫn với tiếng mõ trâu khua lốc cốc trên các nẻo đường đồi, thúc giục nhau hối hả trở về. Rồi những ngọn đèn dầu được thắp lên hắt những khoảng sáng vàng hoe qua các khung cửa nhỏ. Ánh đèn dầu trong đêm tối u tịch của một thôn xóm yên vui mới ấm cúng làm sao. Vậy mà bây giờ, tất cả những cảnh ấy không còn. Ấp Tân Lập đã trở nên hoang vắng vì không người ở. Những nếp nhà trơ trọi, trống rỗng dù rạng rỡ dưới nắng cũng nhuốm màu thê lương. Thái thấy lòng buồn tê tái. Anh nhai nát cọng cỏ gà ngậm trên miệng. Vị cỏ khe đắng, như nỗi đắng cay của Thái. Anh rất nặng lòng với thôn xóm dưới kia. Ấp Tân Lập không phải là quê hương thật của Thái. Nhưng Thái được mọi người công nhận như một phần tử dân ấp. Thái lớn lên ở đây và cho tới bây giờ chưa hề bị ai đối xử tàn tệ. Bà Cửu – bà chủ của Thái – coi Thái như con cái trong nhà. Bà nuôi Thái từ nhỏ, tình thương của bà san sẻ đồng đều cho cả Thái lẫn các con bà, không phân biệt. Tuy nhiên, Thái vẫn có mặc cảm từ ngày được biết anh chỉ là một đứa mồ côi không cha không mẹ. Điều này xảy ra lâu lắm, từ ngày Thái mới có sáu bảy tuổi gì đó. Một hôm, Thái cãi lộn với đứa con lớn của bà Cửu mà Thái không còn nhớ nguyên do, nhưng lỗi thì chắc chắn là lỗi ở Thái đã trêu chọc anh ta trước. Người anh cả bị bà Cửu quở phạt vì: “làm anh mà không biết nhường nhịn em”, nên sau đó, khi còn lại một mình với Thái, anh tức giận bảo:

- Mày đâu phải là con của má tao! Mày chỉ là thứ con nuôi, giống như con vịt lạc loài trong một ổ gà vậy. Mày gọi má tao bằng má, nhưng “má gà con vịt” đó mày ơi!

Thái đã lặng người không nói lời nào. Anh cúi đầu buồn bã, trong khi người anh lớn trút được cơn giận hả hê quay đi.

Buổi chiều, đến bữa cơm, thấy vắng mặt Thái, bà Cửu hỏi:

- Thằng Thái đi đâu chưa về?

Bọn trẻ đều nói không biết. Nhưng người anh lớn chợt hiểu. Đêm tối vừa phủ xuống, anh lẳng lặng đi tìm thằng bé, mà anh đã lỡ lời trong lúc quá giận, nhưng trong thâm tâm vẫn coi nó như một đứa em ruột thịt.

Anh không phải đi tìm đâu xa.

Thái đã theo con đường mòn dẫn xuống đường cái. Hắn cứ thẳng đường đi vậy thôi, chứ chẳng biết đi đâu.

Rời khỏi thôn xóm một quãng xa, Thái mới thấy trời đất thật bao la, nhưng đã trót đi rồi, Thái không muốn quay về nữa.

Đêm mỗi lúc một tối. Trời hôm ấy lại không có trăng sao. Thái cảm thấy bơ vơ, lạc lõng trong bóng đêm tràn ngập. Hắn chậm chân lại, và mỗi bước đi càng như bước vào sự trống vắng, hiu quạnh. Hắn bèn dừng lại bên vệ đường vạch cỏ nhặt một con đom đóm.

Người anh lớn tìm thấy hắn đứng tần ngần nhìn đốm sáng yếu ớt lập lòe trên gan bàn tay, liền quàng tay lên vai hắn:

- Đứng làm gì đấy, Thái? Giận anh hả?

Anh lôi hắn trở về, thân mật nói:

- Tại Thái chọc giận anh, nên anh nói láo ra đấy chớ không phải vậy đâu. Thôi về nhà ăn cơm đi.

Thái theo anh về, nước mắt ràn rụa và nụ cười gượng trên môi. Hắn thấy lòng ấm lại, và nỗi sợ hãi tiêu tan. Nhưng cũng từ ngày đó, Thái tránh kêu bà Cửu bằng “má”, rồi ít lâu sau khi Thái theo ông Sáu Trực lên núi chăn đàn bò cho bà thì anh dùng cách xưng hô của ông Sáu kêu bà bằng “bà chủ”.

Thái nhổ cọng cỏ gà nhai nát trong miệng đi. Anh đứng lên, lần theo con đường mòn xuống ấp. Con mèo mun của nhà Mai nằm nghiêng trên đầu hiên, đang cho con bú. Nó cất tiếng kêu meo meo chào đón Thái. Anh lấy trong túi vải đeo bên hông ra một gói cơm trút vào chiếc dĩa nhôm đẩy lại gần nó:

- Phần ăn của mày đây!

Nghe tiếng Thái, bọn gà trong chuồng nháo nhác. Thái ném thóc cho chúng ăn, đổ thêm nước vào máng để chúng có sẵn nước uống rồi đứng ngắm chúng nhởn nhơ dưới ánh nắng. Anh mãn nguyện nghĩ thầm: “chừng nào bà cháu Mai về chắc sẽ bằng lòng lắm”. Đoạn Thái gài chặt cổng, leo lại con đường dốc trở về. Anh thầm nghĩ: “Bữa nào rảnh mình sẽ đi thăm Mai một buổi”.